Στις 29 και 30 Ιουνίου, η πρωτεύουσα της Πορτογαλίας φιλοξένησε την 123η σύνοδο του Συμβουλίου Μελών του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας (IOC) και την 66η συνεδρίαση της Συμβουλευτικής Επιτροπής του, δύο θεμελιώδη φόρουμ διαλόγου και συνεργασίας για τον ελαιοκομικό τομέα. Τα κράτη-μέλη του οργανισμού αντιπροσωπεύουν περίπου το 95% της παγκόσμιας παραγωγής ελαιολάδου και επιτραπέζιων ελιών. Στις εργασίες συμμετείχαν κυβερνητικοί εκπρόσωποι, παραγωγοί, εξαγωγείς, εισαγωγείς, κορυφαίες επιχειρήσεις του κλάδου και μέλη της επιστημονικής κοινότητας.
Έλαβαν μέρος αντιπροσωπείες από τα 48 κράτη-μέλη του IOC, καθώς και αρκετοί παρατηρητές, μεταξύ των οποίων εκπρόσωποι των Ηνωμένων Πολιτειών, της Βραζιλίας, του Περού και της Συρίας, καθώς και διεθνών οργανισμών όπως το Διεθνές Κέντρο Ανώτερων Μεσογειακών Αγρονομικών Σπουδών (CIHEAM) και ο Αραβικός Οργανισμός Αγροτικής Ανάπτυξης (AOAD).
Η πραγματοποίηση των συναντήσεων στη Λισαβόνα, έπειτα από πρόσκληση του Υπουργείου Γεωργίας της Πορτογαλίας, αντανακλά τη διαρκώς αυξανόμενη σημασία του πορτογαλικού ελαιοκομικού τομέα, ο οποίος τις τελευταίες δεκαετίες έχει ενισχυθεί χάρη στον εκσυγχρονισμό των εκμεταλλεύσεων, την τεχνολογική καινοτομία, τη βελτίωση της ποιότητας και την ισχυροποίηση της εξαγωγικής του παρουσίας.
«Το μέλλον του τομέα του ελαιολάδου εξαρτάται από την ικανότητά μας να συνδυάσουμε την παράδοση με την καινοτομία. Η Πορτογαλία παραμένει προσηλωμένη στις επενδύσεις στη βιώσιμη παραγωγή, στην αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, στην τεχνολογική πρόοδο και στην προώθηση του ελαιολάδου στις διεθνείς αγορές. Μέσα από τη συνεργασία σε όλη την αλυσίδα αξίας μπορούμε να ενισχύσουμε την ανταγωνιστικότητα του τομέα και να διασφαλίσουμε τη μακροπρόθεσμη οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική του βιωσιμότητα», δήλωσε ο Πορτογάλος Υπουργός Γεωργίας και Θάλασσας, Ζοζέ Μανουέλ Φερνάντες.
Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι οι βασικές προκλήσεις των επόμενων ετών θα είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τομέα απέναντι στην κλιματική αλλαγή, η διαχείριση της αστάθειας των αγορών, η προώθηση ολοένα και πιο βιώσιμων συστημάτων παραγωγής, η ανάπτυξη νέων εμπορικών ευκαιριών και η περαιτέρω ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών μέσω αυστηρών και εναρμονισμένων διεθνών προτύπων ποιότητας.
Ένας ολοένα και πιο παγκόσμιος τομέας
Τα τελευταία εξήντα χρόνια, τόσο η παγκόσμια παραγωγή όσο και η κατανάλωση ελαιολάδου έχουν τριπλασιαστεί. Σήμερα, περίπου το 45% της παγκόσμιας κατανάλωσης πραγματοποιείται εκτός των παραδοσιακών χωρών παραγωγής, ενώ οι ελαιώνες καλλιεργούνται πλέον και στις πέντε ηπείρους.
«Το ελαιόλαδο δεν είναι πλέον αποκλειστικά ένα μεσογειακό προϊόν. Σήμερα καταναλώνεται σε ολόκληρο τον κόσμο και η αύξηση της ζήτησης προέρχεται από ολοένα και πιο διαφορετικές αγορές. Αυτή η διεθνοποίηση απαιτεί μεγαλύτερη συνεργασία, περισσότερη ανταλλαγή γνώσης και ισχυρά πρότυπα ποιότητας», υπογράμμισε ο Εκτελεστικός Διευθυντής του IOC, Χάιμε Λίγιο.
Στο πλαίσιο αυτό, το IOC επανέλαβε τη δέσμευσή του να συνεχίσει τη διεύρυνση της βάσης των μελών του και να ενισχύσει τα διεθνή πλαίσια συνεργασίας, ποιότητας και κανονιστικής εναρμόνισης που διευκολύνουν τη βιώσιμη ανάπτυξη του τομέα.
Το Πακιστάν επιβεβαίωσε την πρόοδο που έχει σημειώσει στη διαδικασία ένταξής του στον IOC. Η χώρα διαθέτει έναν αναπτυσσόμενο ελαιοκομικό τομέα, με εκτιμώμενη παραγωγή 1.500 τόνων ελαιολάδου κατά την ελαιοκομική περίοδο 2024/25 και κατανάλωση περίπου 5.000 τόνων.
Ο Ομοσπονδιακός Υπουργός Εθνικής Επισιτιστικής Ασφάλειας και Έρευνας του Πακιστάν, Ράνα Τανβίρ Χουσεΐν, δήλωσε: «Πιστεύουμε ότι ο ελαιοκομικός τομέας διαθέτει τεράστιες δυνατότητες να συμβάλει στην επισιτιστική ασφάλεια, την προστασία του περιβάλλοντος, την αγροτική ανάπτυξη και την οικονομική διαφοροποίηση. Μέσα από τη συνεχή συνεργασία με το IOC και τα κράτη-μέλη του, το Πακιστάν θα αξιοποιήσει τη διεθνή εμπειρία, ενώ παράλληλα θα μοιραστεί τη δική του πορεία ως αναδυόμενη ελαιοπαραγωγός χώρα. Προσβλέπουμε στην περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας μας και στη συμβολή μας στο μέλλον του παγκόσμιου ελαιοκομικού τομέα.»
Ο Εντουάρντο Ντινίζ, Διευθυντής του Πορτογαλικού Γραφείου Σχεδιασμού, Πολιτικής και Γενικής Διοίκησης και οικοδεσπότης των συναντήσεων του IOC στη Λισαβόνα, τόνισε τη σημασία της συνάντησης: «Στο σημερινό διεθνές περιβάλλον, που χαρακτηρίζεται από την κλιματική αλλαγή, την ανάγκη για πιο ανθεκτικά συστήματα τροφίμων και τις ολοένα πιο απαιτητικές αγορές, είναι απαραίτητη η ύπαρξη ενός τεχνικού και θεσμικού φόρουμ ικανού να προάγει τον διάλογο, να διαμορφώνει συναίνεση και να αναπτύσσει κοινές απαντήσεις.»
Κατά την έναρξη της συνόδου, ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Μελών, Ταουφίκ Ελατσάμπι, υπογράμμισε ότι η βιωσιμότητα, η αυθεντικότητα των προϊόντων και η προώθηση του ελαιολάδου και των επιτραπέζιων ελιών εξακολουθούν να αποτελούν κορυφαίες προτεραιότητες του τομέα.
Ενδιαφέρον Συρίας για ένταξη στην οικογένεια του IOC
Από την πλευρά της, η Συρία εξέφρασε επισήμως το ενδιαφέρον της να επανενταχθεί στον οργανισμό. Κατά την τελευταία ελαιοκομική περίοδο κατέγραψε παραγωγή 122.000 τόνων ελαιολάδου και εξαγώγιμο πλεόνασμα περίπου 22.000 τόνων, εδραιώνοντας τη θέση της ως ενός από τους σημαντικότερους παράγοντες του κλάδου στη Μέση Ανατολή.
Η Βραζιλία και το Περού συνέχισαν να ενισχύουν τη σχέση τους με το IOC μέσω της ενεργού συμμετοχής τους ως παρατηρητές. Η περίπτωση της Βραζιλίας είναι ιδιαίτερα σημαντική λόγω της αυξανόμενης επιρροής της στο διεθνές εμπόριο. Την τελευταία δεκαετία οι εισαγωγές ελαιολάδου αυξήθηκαν σχεδόν κατά 60%, από περίπου 50.000 σε 80.000 τόνους, καθιστώντας τη τη μεγαλύτερη αγορά εισαγωγών ελαιολάδου στη Λατινική Αμερική.
Λόγω αυτής της δυναμικής, το IOC επέκτεινε την εκστρατεία προώθησης του ελαιολάδου στη Βραζιλία έως το τέλος του 2027. Η πρωτοβουλία αποσκοπεί στην ενίσχυση της ενημέρωσης των Βραζιλιάνων καταναλωτών, στην προώθηση των διεθνών προτύπων ποιότητας και στην περαιτέρω ένταξη της χώρας στις θεσμικές και τεχνικές δραστηριότητες του τομέα.
Το Περού, από την πλευρά του, διατηρεί σημαντική θέση στην αγορά επιτραπέζιας ελιάς της Λατινικής Αμερικής, με παραγωγή που υπερβαίνει τους 30.000 τόνους ανά περίοδο και αυξανόμενο ενδιαφέρον για εμβάθυνση της συνεργασίας του με τον οργανισμό.
Βιωσιμότητα και ποιότητα
Το IOC παρουσίασε επίσης στα δύο φόρουμ τα αποτελέσματα της πιλοτικής φάσης του έργου για το ισοζύγιο άνθρακα. Η ψηφιακή αυτή πλατφόρμα, η οποία διατίθεται δωρεάν, επιτρέπει στους χρήστες να υπολογίζουν το ισοζύγιο άνθρακα οποιουδήποτε ελαιώνα και να προσομοιώνουν τη βελτίωσή του μέσω της εφαρμογής βιώσιμων γεωργικών πρακτικών.
Η πλατφόρμα, η οποία θα είναι διαθέσιμη σε πολλές γλώσσες κατά το τελευταίο τρίμηνο του έτους, έχει ήδη δημιουργήσει 110 εκθέσεις με δεδομένα από περισσότερα από 20.000 εκτάρια ελαιώνων σε 16 χώρες. Ακόμη και σε αυτό το πιλοτικό στάδιο, τα στοιχεία που έχουν συλλεχθεί αποτελούν τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα μελέτη που βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα σχετικά με τη δέσμευση άνθρακα στους ελαιώνες.
Τα αποτελέσματα δείχνουν μέσο ισοζύγιο 4,19 τόνων ισοδυνάμου CO₂ ανά εκτάριο ετησίως, επιβεβαιώνοντας με αξιόπιστα δεδομένα τις αρχικές εκτιμήσεις του IOC από θεωρητική μελέτη και αποδεικνύοντας τις δυνατότητες της ελιάς ως αποτελεσματικού εργαλείου για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Τα κράτη-μέλη εξουσιοδότησαν το IOC να προχωρήσει στη δεύτερη φάση του έργου, η οποία περιλαμβάνει τον σχεδιασμό και την εφαρμογή συστήματος πιστοποίησης και καταχώρισης εθελοντικών πιστώσεων άνθρακα ειδικά για τους ελαιώνες, με την υποστήριξη της τεχνολογίας blockchain. Το σύστημα θα είναι συμβατό με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/3012 για τη δημιουργία του ευρωπαϊκού πλαισίου πιστοποίησης απορροφήσεων άνθρακα (CRCF) και με τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2025/2358.
Στον τομέα της δημιουργίας προστιθέμενης αξίας και της προστασίας της ποιότητας, το IOC παρουσίασε επικαιροποιημένη έκδοση της μελέτης του 2010 σχετικά με τις ονομασίες προέλευσης και τις γεωγραφικές ενδείξεις στον ελαιοκομικό τομέα. Η ανάλυση αναδεικνύει την ωριμότητα του ευρωπαϊκού συστήματος, το οποίο περιλαμβάνει σήμερα 168 καταχωρισμένες ονομασίες για ελαιόλαδα και επιτραπέζιες ελιές, καθώς και τη σημαντική ανάπτυξη στις χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου ο αριθμός των προστατευόμενων γεωγραφικών ενδείξεων αυξήθηκε κατά 1.060% τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Οι πιστοποιήσεις αυτές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση της ποιότητας, της εμπορικής αξίας και της αντίληψης των καταναλωτών για το ελαιόλαδο και τις επιτραπέζιες ελιές, ενισχύοντας τη διαφοροποίηση των προϊόντων, υποστηρίζοντας υψηλότερες τιμές και προωθώντας τις εξαγωγές.
Τέλος, η ισπανική ένωση QvExtra! Internacional παρουσίασε επίσης στη Συμβουλευτική Επιτροπή την πρωτοβουλία SIQEV (International Extra Virgin Quality Seal – Διεθνής Σφραγίδα Ποιότητας Εξαιρετικού Παρθένου Ελαιολάδου), η οποία υποστηρίζεται από το IOC μέσω επιχορήγησης. Η πιστοποίηση αυτή επιτρέπει στα εξαιρετικά παρθένα ελαιόλαδα που περιέχουν βιοδραστικές ενώσεις να γνωστοποιούν, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, τα οφέλη που σχετίζονται με την αντιοξειδωτική προστασία και τη διατήρηση των φυσιολογικών επιπέδων χοληστερόλης στο αίμα.
